XRF & Straling

U werkt met straling, wat moet u weten?

Wanneer u binnen uw organisatie gebruik maakt van een XRF toestel, zoals de X-MET serie, heeft u te maken met ioniserende straling. Tijdens de levering van een dergelijk toestel voorzien wij u van documentatie en informatie tijdens de gebruikerstraining. Hieronder vind u antwoorden op uw vragen.

Mocht u meer vragen hebben of een training wensen, neem dan contact met ons op.

Ioniserende straling is een verzamelnaam voor verschillende soorten straling, waarvan de energie zo hoog is dat cellen van het menselijk lichaam beschadigd kunnen raken. Naast de röntgen- en gammastraling behoren ook de zogenaamde alfa en bètastraling tot de ioniserende straling. In de volksmond wordt vaak de term “radioactieve straling” gebruikt. Straling kan worden uitgezonden door röntgentoestellen met een miniatuur röntgenbuis (zoals de X-MET serie) en radioactieve stoffen; die laatste kunnen we verdelen in open bronnen en ingekapselde bronnen.

Ioniserende straling wordt voor zeer uiteenlopende toepassingen gebruikt, enkele voorbeelden van veel voorkomende toepassingen zijn:

  • Het maken van röntgenfoto’s in tandarts- of orthodontiepraktijk, in het ziekenhuis
  • Checken van bagage op verdachte voorwerpen, wapens en explosieven zonder de bagage te openen door politie, douane en rechtbanken.Maar ook:
  • Het analyseren van metalen en vloeistoffen in de (metaal)industrie en laboratoria.
  • Het doen van een niveaumeting in een vat of een debietmeting in een leiding in bijvoorbeeld de chemie en petrochemie.
  • Het uitvoeren van diktemeting, gewichtsmeting bij de fabricage van papier, karton of kunststof.

Bij alle ioniserende straling die iemand ontvangt is een zeer kleine kans is dat de cellen van het lichaam beschadigd raken. Na tien tot dertig jaar kan de schade aan de cellen zich openbaren in de vorm van kanker. Het is daarom van groot belang om ieder contact met ioniserende straling zoveel mogelijk te beperken. Slechts bij blootstelling aan een zeer hoge dosis ioniserende straling bestaat er gevaar voor directe effecten, een dergelijke dosis zal men echter bij normaal en veilig gebruik van stralingstoepassingen niet ontvangen.

Afstand is een belangrijke factor waarmee de ontvangen dosis beperkt kan worden.
Voor veel toepassingen van straling is de kwadratenwet van toepassing. Dit houdt simpelweg in dat wanneer de afstand tot de bron wordt verdubbeld, de ontvangen dosis vier keer zo klein wordt.
Tijd is een andere belangrijke factor; bij een kort verblijf in een stralingsveld zal men immers minder straling ontvangen dan bij een lang verblijf in hetzelfde stralingsveld.

Een andere maatregel is het toepassen van afscherming. Door een materiaal toe te passen dat goed afschermt, bijvoorbeeld lood, kan de ontvangen dosis aanzienlijk gereduceerd worden.

De stralingsbescherming gaat altijd uit van een drietal principes:

Rechtvaardiging
Bij de toepassing van ioniserende straling moeten de voordelen van het gebruik ervan opwegen tegen de nadelen, dat wil zeggen de mogelijke gezondheidsschade voor direct betrokkenen en leden van de bevolking.

Optimalisatie (As Low As Reasonably Achievable)
Optimalisatie van gerechtvaardigde toepassing houdt in dat men moet streven om de blootstelling van werkers en de stralingsbelasting van het milieu zo laag als redelijkerwijs mogelijk te houden (ALARA).

Dosislimieten
Ook als men de blootstelling zo laag mogelijk houdt door het nemen van passende maatregelen, moet men nog steeds nagaan of de blootstelling bepaalde grenzen, de dosislimieten, niet overschrijdt. Over het algemeen zijn dit limieten op jaarbasis.

Deze drie principes maken werken met straling niet geheel vrijblijvend, en zorgen ervoor dat u een aantal dingen moet regelen.

Risicoanalyse (RI&E)
Met een stralingsrisicoanalyse worden de (potentiele) risico’s in kaart gebracht. Uit de risicoanalyse volgen te nemen maatregelen om deze risico’s te beperken.

KEW dossier
Om te kunnen laten zien dat u werkt volgens de Kernenergiewet (KEW) dient u alle aspecten die er mee samenhangen te registreren in het KEW dossier.
Melding of vergunning
Om met een toestel te mogen werken is een melding of vergunning bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (ANVS) vereist.

Opleiding
Om zelfstandig met ioniserende straling uitzendende toestellen te mogen werken moet u of uw personeel geschoold zijn. Een niveau 5A is in Nederland de meest geschikte opleiding. De coördinerend stralingsdeskundige dient geregistreerd te zijn en in bezit van niveau 3.

Acceptatie en onderhoud
Voordat het toestel in bedrijf mag worden genomen dient een erkende instantie een acceptatietest uit te voeren. Vervolgens is periodiek onderhoud verplicht.

Medische controle / Dosimetrie (indien van toepassing)
Een mogelijke maatregel die volgt uit de risico analyse is het dragen van een dosismeter. Met deze badge kan de mate van blootstelling aan ioniserende straling worden vastgesteld.